Geldstromen

De Nationale Postcode Loterij en het COC: wat de cijfers laten zien

Geen bewijs voor twintig jaar structurele steun: de Postcode Loterij plaatst COC Nederland bij de bijzondere projecten, met één schenking van 600.000 euro voor jongerenwerk.

Redactie Genderlobby.nl
·
Gepubliceerd 11 november 2026
Illustratie bij: De Nationale Postcode Loterij en het COC: wat de cijfers laten zien

De Nationale Postcode Loterij is al decennia de grootste particuliere financier van het Nederlandse maatschappelijk middenveld: in de editie van 2025 verdeelde de loterij 378 miljoen euro onder 174 organisaties, van het Wereld Natuur Fonds tot kleine lokale initiatieven. Grote, vertrouwde namen staan jaar na jaar op de vaste lijst van meerjarige partners en kunnen daardoor rekenen op een voorspelbare geldstroom. COC Nederland, sinds 1946 de bekendste belangenbehartiger voor lhbti+ personen in Nederland, zou je in dat rijtje misschien verwachten - en de aanname dat de organisatie al twintig jaar structureel op de loterij kan rekenen, doet in het publieke debat soms de ronde. Genderlobby.nl zocht uit wat de eigen verantwoording van de loterij en van het COC daar werkelijk over zeggen. De cijfers vertellen een ander, voorzichtiger verhaal.

Hoe de Postcode Loterij haar geld verdeelt

De Postcode Loterij maakt onderdeel uit van de Nationale Goede Doelen Loterijen, samen met de VriendenLoterij, en keert een deel van de premie-inkomsten uit aan maatschappelijke organisaties. Volgens de eigen verantwoording van de loterij ging in de editie van 2025 in totaal 378 miljoen euro naar 174 organisaties. Die groep valt uiteen in drie scherp te onderscheiden categorieën, en dat onderscheid is precies waar het in dit dossier om draait.

  • Meerjarige partners: ongeveer 150 organisaties met een vaste jaarlijkse bijdrage voor drie tot vijf jaar, telkens verlengbaar.
  • Bijzondere projecten: ongeveer 32 organisaties die geld krijgen voor een concreet, afgebakend project, meestal eenmalig.
  • Eenmalige giften: ongeveer 24 organisaties die een incidentele schenking ontvangen, zonder vervolgtraject.

Tot de meerjarige partners - de kern van het verdienmodel, met vaak decennialange relaties - rekent de loterij zelf onder meer het Wereld Natuur Fonds, Join Us en Amref Health Africa. Dat zijn organisaties die doorgaans al jaren een vast bedrag per jaar ontvangen en dat bedrag in hun meerjarenbegroting als vaste inkomstenpost kunnen opnemen. Voor een buitenstaander is dat onderscheid niet meteen zichtbaar: op de website van de loterij staan alle organisaties naast elkaar, zonder dat de categorie in het oog springt.

COC Nederland: in welke categorie staat de organisatie?

Wie op de website van de Postcode Loterij naar COC Nederland zoekt, vindt de organisatie niet terug bij de meerjarige partners, maar bij de bijzondere projecten. Dat is een betekenisvol verschil. De loterij omschrijft de bijdrage aan COC zelf als een eenmalige schenking, bedoeld voor een concreet doel binnen het jongerenwerk - niet als een jaarlijks terugkerende, voor meerdere jaren toegezegde bijdrage aan de algemene bedrijfsvoering. Daarmee wijkt de relatie tussen de loterij en het COC af van het beeld dat soms wordt geschetst van een organisatie die al twintig jaar structureel op de loterij kan rekenen. In de openbare lijsten en persberichten van de loterij is geen aanwijzing te vinden voor een langlopende, meerjarige partnerrelatie tussen de twee organisaties; de enige concreet gedocumenteerde transactie is de recente, eenmalige bijdrage.

De schenking van 2025: zes ton voor lhbti+ jongeren

De bijdrage die de Postcode Loterij aan COC Nederland toekende, bedraagt 600.000 euro. Volgens de toelichting die de loterij zelf publiceert, is het geld bestemd om het jongerenwerk van COC uit te breiden en te versterken, zodat meer lhbti+ jongeren toegang krijgen tot begeleiding, preventie en een veilige omgeving.

  • Veilige ontmoetingsplekken waar jongeren zichzelf kunnen zijn en anderen kunnen ontmoeten.
  • Begeleiding bij vragen over identiteit, gevoelens en veiligheid.
  • Samenwerking met scholen, gemeenten en andere organisaties voor meer begrip en respect, op school en in het dagelijks leven.

Dat sluit aan bij Jong&Out, de activiteiten die COC al langer organiseert voor lhbti+ jongeren tot en met achttien jaar. De schenking financiert dus geen nieuwe tak van het COC, maar een uitbreiding van bestaand jongerenwerk - precies het soort tijdelijke, projectgebonden investering dat past bij de categorie bijzondere projecten.

De rest van de begroting: subsidies, contributie en donaties

Hoe groot is zes ton in verhouding tot de rest van de begroting van COC Nederland? Het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF), dat COC sinds 1 januari 2018 erkent als goed doel, publiceert op basis van de eigen jaarverslaggeving van de organisatie een financieel overzicht. Daarin staat een totale bate van ongeveer 14,57 miljoen euro, tegenover een totale besteding van ongeveer 14,37 miljoen euro, waarvan 12,75 miljoen euro rechtstreeks aan de doelstelling. Particuliere gevers - leden, donateurs en nalatenschappen - leveren volgens dezelfde bron ongeveer 7 procent van de inkomsten; het grootste deel van de begroting komt uit subsidies en projectfinanciering van overheid en private fondsen, aangevuld met contributies van de aangesloten regionale COC-verenigingen. Tegen die achtergrond is een eenmalige schenking van 600.000 euro een welkome, maar beperkte aanvulling: goed voor een paar procent van de jaaromzet, geen fundament onder de organisatie.

Waarom het verschil tussen structureel en eenmalig ertoe doet

Voor een kennisplatform dat geldstromen rond gender- en lhbti-beleid in kaart brengt, is dat onderscheid niet alleen een boekhoudkundige nuance. Een meerjarige partner van de Postcode Loterij ontvangt niet alleen geld, maar ook jarenlange zichtbaarheid: de organisatie figureert over een reeks van jaren in de communicatie en wervingscampagnes van de loterij. Een organisatie met een eenmalig project krijgt die zichtbaarheid in veel beperktere mate en voor een afgebakende periode. Wie beweert dat een organisatie al jaren structureel op de loterij kan rekenen, zegt dus iets wezenlijk anders dan wie wijst op een incidentele gift - ook al gaat het in beide gevallen om reële euro's. Lezers die de geldstromen rond lhbti+- en genderorganisaties willen doorgronden, doen er daarom goed aan de eigen verantwoording van de loterij en van de ontvangende organisatie te raadplegen, in plaats van op aannames over goed gefinancierde organisaties af te gaan.

Transparantie: hoe de cijfers te checken zijn

De Postcode Loterij is verplicht de bijdragen aan goede doelen openbaar te maken en doet dat via de eigen website, het jaarverslag en een ANBI-lijst met de jaarlijkse, ongeoormerkte en extra bijdragen per organisatie. COC Nederland publiceert op zijn beurt een jaarverslag en een jaarrekening en is bovendien CBF-erkend, wat een onafhankelijke controle op de besteding van middelen oplegt. Die combinatie van bronnen - de verantwoording van de loterij enerzijds, de jaarstukken en het CBF-profiel van het COC anderzijds - maakt het mogelijk precies te zien in welke categorie een bijdrage valt en wat ervoor in de plaats komt. Voor dit dossier leverde die check een voorzichtige, maar heldere uitkomst op: geen spoor van twintig jaar structurele steun, wel een goed gedocumenteerde, eenmalige schenking voor een concreet project.

Wat de cijfers wel en niet aantonen

De conclusie uit de openbare cijfers is terughoudend, en dat is precies de bedoeling van dit soort geldstromenonderzoek. Er is geen publieke bron die wijst op twintig jaar jaarlijkse, structurele steun van de Postcode Loterij aan COC Nederland. Wat wel is vastgelegd, is een eenmalige bijdrage van 600.000 euro voor het jongerenwerk, ondergebracht in de categorie bijzondere projecten. Voor de rest leunt COC, net als de meeste lhbti+-belangenorganisaties, op een mix van subsidies, contributie en donaties. Die bevinding past in een breder beeld: niet elke aanname over goed gefinancierde organisaties houdt stand zodra je de boeken erbij pakt. Wie de volledige reeks publicaties over geldstromen rond het Nederlandse genderbeleid wil volgen, vindt een overzicht in ons artikelenarchief.

Bronnen

  1. Nationale Postcode Loterij, overzicht "COC Nederland" onder bijzondere projecten, postcodeloterij.nl/goede-doelen/bijzondere-projecten/coc-nederland.
  2. Nationale Postcode Loterij, "Schenkingen aan goede doelen", postcodeloterij.nl/goede-doelen/schenkingen-2025.
  3. Nationale Postcode Loterij, jaarverslag en toelichting "Steun voor de lange termijn", jaarverslag.postcodeloterij.nl.
  4. Nationale Postcode Loterij, persbericht "378 miljoen euro voor goede doelen in periode van financiële onzekerheid", nieuws.postcodeloterij.nl.
  5. Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF), organisatieprofiel COC, cbf.nl/organisaties/coc.
  6. COC Nederland, jaarverslagen en jaarrekeningen, coc.nl/jaarverslag/.

Redactie Genderlobby.nl

Onafhankelijke redactie die invloed, geldstromen en netwerken in het genderdebat zichtbaar maakt op basis van jaarverslagen, Kamerstukken en rapporten. Informatief, geen juridisch advies. Laatst bijgewerkt op 11 november 2026.

Meer over ons →

Veelgestelde vragen

Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.

Meer in het dossier Geldstromen