Geldstromen

Open Society transgender financiering: buitenlandse fondsen achter het transactivisme

Wat Open Society, Arcus, Tides, Pritzker en de Europese koepels ILGA-Europe en TGEU aantoonbaar betalen aan transgender-belangenbehartiging, en wat Nederland bereikt.

Redactie Genderlobby.nl
·
Gepubliceerd 15 september 2026
Illustratie bij: Open Society transgender financiering: buitenlandse fondsen achter het transactivisme

Wie Open Society transgender financiering intikt, vindt vooral twee soorten bronnen: de grantdatabase van de stichting zelf en een stroom complottheorieën. Beide verdienen een nuchtere lezing. Amerikaanse filantropen als Open Society Foundations, de Arcus Foundation en de familie Pritzker financieren al meer dan tien jaar transgender-belangenbehartiging, ook in Europa. Dat doen zij openlijk, met beleidsdoelen en met gepubliceerde bedragen. Dit artikel zet op een rij wat uit grantdatabases en jaarverslagen aantoonbaar is, hoe het geld via Europese koepels als ILGA-Europe en TGEU zijn weg vindt, en wat daarvan Nederland bereikt.

Filantropie met beleidsdoelen: hoe het model werkt

Grote Amerikaanse stichtingen werken anders dan Nederlandse vermogensfondsen. Zij formuleren expliciete maatschappelijke doelen, zoals wettelijke erkenning van genderidentiteit op basis van zelfbeschikking, en financieren vervolgens de organisaties die daarvoor pleiten: koepels, juridische teams, onderzoekers en campagnebureaus. Dat heet in het Engels advocacy philanthropy en het is in de Verenigde Staten een gewone, fiscaal gefaciliteerde manier om invloed uit te oefenen.

De vraag is daarom niet of dit mag, maar wat het betekent voor een nationaal debat als een deel van de argumentatie, de modelwetgeving en de netwerken van buitenaf worden gefinancierd. Hoe die internationale architectuur van WPATH, ILGA en de Yogyakarta-beginselen in elkaar steekt, beschrijven wij in De internationale architectuur van het transactivisme. Hier gaat het om het geld.

Open Society Foundations: wat de grantdatabase laat zien

Open Society Foundations (OSF), het netwerk van stichtingen van George Soros, publiceert een doorzoekbare database van toegekende subsidies; de vroegste jaargang is 2016. Op het trefwoord transgender levert die database 56 subsidies op (bron). Voor Europa is de belangrijkste ontvanger Transgender Europe (TGEU), de Berlijnse koepel van trans-organisaties. De database vermeldt vijf subsidies (bron); bij de eerste vier staat de Foundation to Promote Open Society als verstrekker:

  • 2016: 500.000 dollar, algemene steun, looptijd twee jaar.
  • 2018: 300.000 dollar, algemene steun, looptijd twee jaar.
  • 2020: 160.000 dollar, algemene steun, looptijd zestien maanden.
  • 2021: 240.000 dollar, algemene steun, looptijd vijf maanden.
  • 2022: 40.000 dollar voor het versterken van de organisatiecapaciteit van TGEU, looptijd zes maanden.

Bij elkaar is dat 1,24 miljoen dollar in zeven jaar, met een duidelijk aflopende lijn. Daarnaast toont de database drie subsidies aan de Kroatische organisatie Trans Aid: 60.000 dollar in 2016 voor het project Advance Trans Rights!, 60.000 dollar in 2018 en 37.500 dollar in 2020 (bron). Federatie COC Nederland kreeg in 2019 een subsidie van 209.786 dollar, niet voor transwerk maar voor de organisatie van de Global LBQ Women's Conference (bron). Op het trefwoord Transgender Netwerk levert de database geen resultaten op (bron). Op het trefwoord ILGA-Europe geeft de database één subsidie: 10.156 dollar in 2016 voor een evaluatie van twee projecten van ILGA-Europe (bron). Het eigen financiële overzicht van ILGA-Europe over 2022 vermeldt wel een kernsubsidie van 200.000 euro van Open Society Foundations, naast 417.670 euro van het Wellspring Philanthropic Fund. Die twee kernsubsidies kwamen volgens dat overzicht overeen met 24 procent van de totale begroting van de koepel (bron).

Wat de cijfers laten zien: OSF is voor de Europese transbeweging een belangrijke, maar geen dominante financier, en de bedragen zijn in verhouding tot het Europese publieke geld bescheiden.

Arcus Foundation en de Global Trans Initiative

De Arcus Foundation, opgericht door Jon Stryker, erfgenaam van het medisch-technologiebedrijf Stryker, kondigde in december 2015 een vijfjarig programma aan, de Global Trans Initiative, met een eigen bijdrage van 15 miljoen dollar binnen een totaal van 20 miljoen dollar, waaraan ook de NoVo Foundation (1 miljoen dollar) en andere fondsen (4 miljoen dollar) bijdroegen (PinkNews, 8 december 2015). Het programma richtte zich op trans-organisaties in de Verenigde Staten en internationaal. Ter vergelijking: volgens Funders for LGBTQ Issues gaven Amerikaanse stichtingen in 2011 en 2012 samen ruim 10,3 miljoen dollar aan transgender-thema's, 4 procent van alle lhbti-financiering (bron). De Arcus-toezegging was dus een trendbreuk. Bedragen per Europese ontvanger hebben wij voor Arcus niet kunnen verifiëren, zodat wij die hier weglaten.

Tides, Pritzker en de Amerikaanse geldkraan

Twee andere namen keren in discussies over transfinanciering steeds terug. De eerste is Tides, een organisatie uit San Francisco die werkt met donor-advised funds en als fiscal sponsor optreedt voor projecten zonder eigen rechtspersoon (bron). Dat model betekent dat een gift formeel van Tides komt, terwijl de oorspronkelijke donor niet hoeft te worden genoemd. Juist daardoor is Tides moeilijk te onderzoeken: wat er via Tides naar transorganisaties is gegaan, is niet uit openbare bronnen af te leiden. Wij noemen daarom geen bedragen. Dat is geen verdenking, maar een beschrijving van een structuur die herkomst van geld onzichtbaar maakt.

De tweede naam is Jennifer Pritzker, erfgenaam van de Chicagose Pritzker-familie en zelf transgender. Via haar Tawani Foundation gaf zij in 2013 een meerjarige subsidie van 1,35 miljoen dollar aan het Palm Center voor het Transgender Military Initiative (bron). Funders for LGBTQ Issues noemde dat de grootste op transgenders gerichte subsidie die de organisatie kende, die de totale stichtingsfinanciering van transthema's in één keer met 20 procent verhoogde ten opzichte van eerdere jaren (bron). In januari 2016 schonk de Tawani Foundation 2 miljoen dollar aan de University of Victoria in Canada voor een leerstoel transgenderstudies, volgens de berichtgeving de eerste ter wereld (PinkNews, 20 januari 2016). Beide giften zijn Noord-Amerikaans; een rechtstreekse lijn naar Nederland is er niet.

ILGA-Europe: doorgeefluik van EU- en fondsgeld

Voor Europa is de belangrijkste geldstroom niet Amerikaans maar publiek. ILGA-Europe, de Brusselse koepel van naar eigen opgave ruim 700 lhbti-organisaties uit 54 landen in Europa en Centraal-Azië (bron), publiceert jaarlijks een openbaar Treasurer's Report. In 2022 bedroegen de inkomsten 3,69 miljoen euro. Onder de geoormerkte inkomsten was de grootste post de operationele subsidie van de Europese Commissie van 1 miljoen euro, gevolgd door het Global Equality Fund (464.301 euro), een anonieme financier (315.562 euro) en de regering van het Koninkrijk der Nederlanden (210.000 euro) (bron).

In 2025 waren de inkomsten 4,59 miljoen euro, een daling van 22 procent ten opzichte van 2024, volgens het Treasurer's Report vooral door het wegvallen van Amerikaanse financiering. De operationele subsidie van de Europese Commissie bedroeg 1,47 miljoen euro; de Europese Unie en overheden waren samen goed voor bijna 65 procent van de inkomsten, stichtingen voor 20 procent en particulieren en private partners voor 15 procent. Belangrijk voor dit artikel is de doorgeeffunctie: ILGA-Europe gaf in 2025 ruim 1,1 miljoen euro uit aan subgrants (in 2024 ruim 2 miljoen euro) (bron). De koepel is daarmee zowel lobbyist in Brussel als herverdeler van publiek en privaat geld. Ook Nederland financiert die koepel rechtstreeks: de OCW-begroting 2026 vermeldt een projectsubsidie ILGA Europe 2025–2026 van 198.000 euro in 2025 en 2026 en 99.000 euro in 2027 (bron).

Transgender Europe (TGEU)

TGEU, opgericht in 2005 en gevestigd in Berlijn, vertegenwoordigt naar eigen opgave ruim 200 lidorganisaties in meer dan vijftig landen in Europa en Centraal-Azië (bron). De koepel publiceert de Trans Rights Index & Map en het Trans Murder Monitoring-project en pleit bij overheden voor wettelijke genderherkenning op basis van zelfbeschikking (bron). Op haar website toont TGEU als financiers de logo's van de Europese Unie, de Raad van Europa en Nederland. De omvang blijkt uit de concept-jaarrekening over 2025 die in het lobbyregister van de Duitse Bondsdag staat: de inkomsten uit giften en subsidies daalden van 2,02 miljoen euro in 2024 naar 1,64 miljoen euro in 2025. Het jaar sloot met een tekort van 26.186 euro en de vrije reserve bedroeg 442.465 euro (bron).

Ook TGEU geeft door: in 2025 ontvingen vier lidorganisaties in Bulgarije, Roemenië, Duitsland en Hongarije elk 22.500 euro aan subgrants (bron). Dat geld komt uit het EU-programma Citizens, Equality, Rights and Values (CERV), dat voor 2021–2027 een totaalbudget van 1,56 miljard euro heeft (bron). Nederlandse organisaties zaten daar niet bij.

De Nederlandse schakel: wat is aantoonbaar?

Het beeld dat buitenlands geld de Nederlandse transbeweging zou dragen, houdt bij toetsing aan de gepubliceerde cijfers geen stand. Transgender Netwerk Nederland haalde in 2024 volgens zijn ANBI-publicatie bijna 90 procent van zijn baten uit overheidssubsidies (525.508 van 584.118 euro) (bron), en komt in de OSF-database niet voor. COC Nederland ontving één OSF-subsidie, voor een internationale vrouwenconferentie. Vijftien Nederlandse organisaties, waaronder Transgender Netwerk Nederland, staan op de ledenlijst van TGEU (bron), maar van subgrants aan Nederlandse leden vonden wij in de hier geraadpleegde stukken van beide koepels geen voorbeelden.

De aantoonbare stroom loopt eerder andersom: Nederland is financier van de koepels. Het ministerie van Buitenlandse Zaken gaf in 2019 4,86 miljoen euro uit aan gelijke rechten voor lhbti via het Mensenrechtenfonds (Kamerstuk 32735, nr. 315) en sloot voor 2021–2025 met COC Nederland, Pan Africa ILGA en ILGA Asia het partnerschap Power of Pride (bron); ILGA-Europe ontving 210.000 euro Nederlands overheidsgeld in 2022; OCW subsidieert ILGA-Europe in 2025–2027. Wat Nederland wél uit het buitenland importeert, is minder geld dan kennis: modelwetgeving, juridische strategieën en rapporten zoals de door Dentons en IGLYO opgestelde handleiding uit 2019, die wij bespreken in De Dentons-handleiding voor zelfidentificatie. Hoe de binnenlandse financiering is opgebouwd, staat in ons cornerstone-artikel Wie betaalt de genderlobby?.

Waarom transparantie hierover relevant is

Als het buitenlandse geld relatief klein is en openlijk wordt gepubliceerd, waarom er dan over schrijven? Om drie redenen. Ten eerste omdat Europese koepels die grotendeels op publiek geld draaien, in nationale debatten optreden als onafhankelijke experts; wie hun rapporten gebruikt, mag weten wie ze betaalt. Ten tweede omdat filantropie met beleidsdoelen per definitie een richting kiest: OSF financierde met TGEU een koepel die voor wettelijke genderherkenning op basis van zelfbeschikking pleit. Dat is haar goed recht; wie de kritische kant van het debat wil lezen, kan terecht bij genspect.nl en transtijd.nl. Ten derde omdat juist het ontbreken van transparantie bij tussenpersonen als Tides en bij anonieme financiers ruimte laat voor speculatie. Het beste antwoord op complotdenken is niet ontkennen dat er geld is, maar laten zien hoeveel, van wie en waarvoor.

De Global Resources Report 2023–2024 van het Global Philanthropy Project telt wereldwijd 861,5 miljoen dollar aan lhbti-financiering, verspreid over ruim 19.000 subsidies van ruim 1.300 stichtingen, intermediaire ngo's en bedrijven en van zestien donoroverheden en multilaterale instellingen (bron). Dat is veel geld voor een beweging, en weinig geld vergeleken met de begrotingen van de overheden die er onderdeel van uitmaken. De verhoudingen kennen, is de kern van een eerlijk debat.

Weging

Buitenlandse fondsen hebben de Europese transbeweging mede gefinancierd: OSF gaf TGEU van 2016 tot 2022 samen 1,24 miljoen dollar, in aflopende bedragen. Bij ILGA-Europe ligt het zwaartepunt van de financiering bij de Europese Unie en overheden, Nederland incluis. Voor Nederland is de les vooral dat de geldstromen grotendeels publiek en grotendeels openbaar zijn, en dat de blinde vlekken zitten bij tussenpersonen, anonieme donoren en de uitsplitsing van subgrants. Een overzicht van alle artikelen over deze thema's staat op de pagina's Geldstromen en Internationaal.

Bronnen

  1. Open Society Foundations (geraadpleegd 2026). Awarded Grants database, zoektermen Transgender Europe, transgender, COC Nederland, Transgender Netwerk, ILGA-Europe. opensocietyfoundations.org.
  2. ILGA-Europe (2023). Treasurer's Report 2022 (Overview of ILGA-Europe's Finances in 2022); ILGA-Europe (2026). Treasurer's Report 2025. ILGA-Europe, Brussel.
  3. Transgender Europe e.V. (2026). Jahresabschluss 2025 (concept), lobbyregister van de Duitse Bondsdag; TGEU, website (About TGEU, Legal gender recognition, Our members) en bericht van 30 juni 2025 over vier subgrants van 22.500 euro. tgeu.org.
  4. PinkNews (2015). Transgender charities get 20 million dollar windfall to tackle anti-trans violence, 8 december 2015 (Arcus Foundation, Global Trans Initiative).
  5. Funders for LGBTQ Issues (2016). Record-Breaking Grant for Transgender Issues (Tawani Foundation / Palm Center) en The Top 10 Funders of Trans Issues. lgbtfunders.org; PinkNews (2016). Philanthropist donates $2m to fund first ever trans studies chair, 20 januari 2016.
  6. Ministerie van OCW (2025). Begroting 2026, subsidiebijlage artikel 25 Emancipatie, Kamerstuk 36800 VIII, nr. 2; Minister van Buitenlandse Zaken (2020). Kamerstuk 32735, nr. 315, 27 oktober 2020; COC Nederland. Power of Pride (2021–2025). international.coc.nl.
  7. Europese Commissie (2025). Citizens, Equality, Rights and Values programme 2021–2027. commission.europa.eu.
  8. Global Philanthropy Project (2026). 2023–2024 Global Resources Report: Government and Philanthropic Support for LGBTI Communities. globalresourcesreport.org; Stichting Transgender Netwerk Nederland (2025). Standaardformulier publicatieplicht ANBI boekjaar 2024.

Redactie Genderlobby.nl

Onafhankelijke redactie die invloed, geldstromen en netwerken in het genderdebat zichtbaar maakt op basis van jaarverslagen, Kamerstukken en rapporten. Informatief, geen juridisch advies. Laatst bijgewerkt op 15 september 2026.

Meer over ons →

Veelgestelde vragen

Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.

Meer in het dossier Geldstromen